Jak odzyskać portfel MultiBit: przewodnik krok po kroku

MultiBit zakończył działalność w 2017 roku, nie pozostawiając użytkownikom żadnego planu migracji. Oryginalne oprogramowanie już nie działa stabilnie, oficjalne pliki do pobrania zniknęły, a wraz z nimi w większości przepadły też proste sposoby odzyskiwania środków, które kiedyś istniały. To, co zostało, to plik portfela gdzieś na starym dysku, hasło, które być może Państwo pamiętają, a być może nie, oraz Bitcoin na blockchainie, który od lat się nie ruszył.

Poniżej znajdą Państwo wszystkie realistyczne scenariusze odzyskiwania, w kolejności, w jakiej warto do nich podchodzić. Proszę przeczytać go najpierw w całości, żeby zorientować się, która sytuacja pasuje do Państwa, a potem przejść do odpowiednich kroków. Każda sekcja dotyczy jednego konkretnego problemu i tego, co realnie da się z nim zrobić. Jeśli znaleźli już Państwo plik .wallet i chcą poznać praktyczną drogę od pliku do przesłanych środków, przewodnik po znalezionym starym pliku MultiBit przeprowadzi Państwa przez ten scenariusz krok po kroku. Aby poznać tło i przyczyny zniknięcia portfela, warto zobaczyć co się stało z MultiBit.

Której wersji MultiBit Państwo używali?

Zanim zrobią Państwo cokolwiek innego, proszę ustalić, jakiej wersji MultiBit Państwo używali – sposób odzyskiwania jest zupełnie inny w zależności od wersji. MultiBit Classic przechowywał klucze prywatne bezpośrednio w pliku .wallet. Jeśli zostało ustawione hasło, plik ten był szyfrowany algorytmem AES-256. Bez poprawnego hasła plik jest całkowicie zablokowany. Portfele Classic nie mają frazy odzyskiwania. Do odzyskania dostępu potrzebny jest plik portfela lub inna użyteczna kopia zapasowa, w tym opisane poniżej kopie kluczy prywatnych w plikach .key. Zaszyfrowany plik lub kopia nadal wymagają odpowiedniego hasła. Jeśli nie pozostała żadna kopia, można ocenić możliwość jej odzyskania z nośnika.

MultiBit HD to nowsza wersja i działała inaczej. Przy tworzeniu portfela otrzymywali Państwo jako kopię zapasową frazę odzyskiwania składającą się z 12, 18 lub 24 słów. Plik portfela (.wallet.aes) był szyfrowany hasłem, co teoretycznie dawało dwie niezależne drogi dostępu. W praktyce MultiBit HD miał jednak wadę konstrukcyjną: fraza odzyskiwania była szyfrowana tym samym hasłem co portfel, a portfel korzystał z niestandardowej ścieżki derywacji. Oznacza to, że nie wystarczy wpisać słów do Electrum i liczyć na to, że środki się pojawią – nawet jeśli każde słowo jest poprawne.

Jeśli nie mają Państwo pewności, której wersji używali: plik .wallet bez rozszerzenia .aes oznacza Classic. Plik .wallet.aes oznacza HD. Jeśli pamiętają Państwo, że przy pierwszym uruchomieniu portfela wyświetlono frazę złożoną z 12, 18 lub 24 słów, to była wersja HD.

Krok 1: Znalezienie pliku portfela

Zanim spróbują Państwo cokolwiek odzyskać, proszę zlokalizować plik portfela. Wiele osób zakłada, że zniknął, a tymczasem leży sobie na starym dysku twardym albo pendrivie, którego nie podłączali od lat. Proszę przeszukać wszystko dokładnie, zanim wyciągną Państwo jakiekolwiek wnioski.

MultiBit zapisywał pliki portfela w następujących lokalizacjach:

• Windows: C:\Users\[nazwa_użytkownika]\AppData\Roaming\MultiBit\
• macOS: /Users/[nazwa_użytkownika]/Library/Application Support/MultiBit/
• Linux: /home/[nazwa_użytkownika]/MultiBit/

Windows i macOS domyślnie ukrywają te foldery. Należy włączyć wyświetlanie ukrytych plików przed przejściem do tych lokalizacji.

Jeśli domyślne lokalizacje okażą się puste, proszę przeszukać cały system w poszukiwaniu plików z rozszerzeniem .wallet lub .wallet.aes. Proszę sprawdzić też konta w chmurze, z których Państwo wtedy korzystali, stare załączniki e-mail z okresu zakładania portfela, dyski zewnętrzne i pendrive’y. Plik jest mały i mógł trafić wszędzie tam, gdzie przechowywali Państwo wtedy dokumenty.

Po jego znalezieniu proszę od razu zrobić kopię. Proszę pracować wyłącznie na kopii. Nigdy nie należy uruchamiać żadnego narzędzia odzyskującego na oryginale. To najważniejsza zasada w całym procesie – jeden niewłaściwy krok na oryginalnym pliku może bezpowrotnie zamknąć drogi, które jeszcze pozostają otwarte.

Pliki kopii zapasowych MultiBit: .key, mbhd.wallet.aes i foldery kopii

MultiBit tworzył w tle więcej kopii, niż większość użytkowników przypuszcza. Te automatyczne kopie zapasowe są często powodem, dla którego sprawa nadal da się odzyskać, choć główny plik jest uszkodzony albo brakuje hasła. To, co istnieje, zależy od wersji.

MultiBit Classic zakładał obok każdego pliku .wallet folder <nazwa-portfela>-data. W jego podfolderze key-backup znajdują się pliki .key: za każdym razem, gdy ustawiali lub zmieniali Państwo hasło, tworzyli nowy adres odbiorczy albo importowali klucze prywatne, Classic zapisywał eksport wszystkich kluczy prywatnych – zaszyfrowany hasłem portfela i opatrzony znacznikiem czasu w nazwie, na przykład nazwaportfela-20140407200743.key. W tym samym folderze leżą rolling-backup (poprzednia wersja pliku portfela, zachowywana przy każdym zapisie) oraz wallet-backup lub wallet-unenc-backup (pełne kopie ze znacznikiem czasu). Gdy Classic nie mógł otworzyć głównego pliku, sam próbował najnowszej kopii.

Pliki .key mają znaczenie z dwóch powodów. Zawierają klucze prywatne potrzebne do przeniesienia środków, więc kopia .key jest pełnowartościowym punktem wyjścia nawet bez pliku .wallet. A przy pracy nad hasłem są lepszym celem: dokumentacja BTCRecover zaleca testowanie kandydatów na pliku .key zamiast na pełnym pliku .wallet, ponieważ jest to znacznie szybsze. Proszę zachować każdy znaleziony plik .key – pojedynczy eksport niekoniecznie zawiera klucze utworzone później.

MultiBit HD przechowywał każdy portfel w osobnym folderze o nazwie mbhd- z długim identyfikatorem, wewnątrz folderu aplikacji MultiBitHD:

• Windows: C:\Users\[nazwa_użytkownika]\AppData\Roaming\MultiBitHD\mbhd-[identyfikator]\mbhd.wallet.aes
• macOS: /Users/[nazwa_użytkownika]/Library/Application Support/MultiBitHD/mbhd-[identyfikator]/mbhd.wallet.aes
• Linux: /home/[nazwa_użytkownika]/.MultiBitHD/mbhd-[identyfikator]/mbhd.wallet.aes

Plik mbhd.wallet.aes to sam portfel, zaszyfrowany hasłem portfela; typ pliku „.mbhd” nie istnieje. Obok niego leżą dwa foldery kopii. rolling-backup zawiera niedawne kopie pliku portfela, ze znacznikiem czasu i zaszyfrowane tym samym hasłem (mbhd-[znacznik czasu].wallet.aes); zachowywane były cztery ostatnie, a gdy główny plik nie dawał się otworzyć, MultiBit HD automatycznie wczytywał jedną z nich. zip-backup zawiera zaszyfrowane kopie zip całego folderu portfela – pliki kończące się na .zip.aes, do sześćdziesięciu, z których dwie pierwsze i osiem ostatnich zawsze pozostawały. Te kopie zip nie są szyfrowane hasłem, lecz kluczem wyprowadzonym z frazy odzyskiwania, i zawierają hasło portfela w postaci zaszyfrowanej; dlatego MultiBit HD potrafił przywrócić zapomniane hasło każdemu, kto nadal miał swoje słowa. Jeśli skonfigurowano folder kopii w chmurze, te same pliki zip trafiały również tam.

„Wallet words” to własna nazwa MultiBit HD na frazę odzyskiwania – w polskim interfejsie częściowo tłumaczona jako „słowa portfela”: 12, 18 lub 24 słowa, zapisywane razem z datą. Ta data przyspiesza jedynie synchronizację przy przywracaniu; klucze są wyprowadzane wyłącznie ze słów.

Dwa objawy łatwo odczytać błędnie. Pierwszy to odrzucenie poprawnego hasła. W systemie zgłoszeń projektu udokumentowano portfele MultiBit HD, które przestały się otwierać mimo hasła, którego poprawność potwierdzono; w jednym przypadku dziennik pokazywał, że plik został odszyfrowany, a program zaraz potem nie zdołał odczytać zapisanych danych transakcji. Deweloperzy radzili przywrócić starszą kopię zapasową – i to zadziałało. Jeśli hasło, które dotąd działało, zostaje nagle odrzucone, nie należy modyfikować pliku mbhd.wallet.aes ani wpisywać w nieskończoność kolejnych wariantów: proszę zachować hasło, cały folder portfela i każdą starszą kopię, bo klucze w nich zawarte są zwykle nienaruszone. Drugi objaw to portfel, który już się nie synchronizuje albo w ogóle się nie uruchamia. MultiBit był portfelem SPV opartym na bitcoinj; dane łańcucha bloków przechowywał osobno od portfela (multibit.spvstore, mbhd.spvchain) i od 2017 roku nie jest utrzymywany, więc zawieszanie się podczas synchronizacji, błędne lub niepotwierdzone saldo albo program, który nie chce wystartować, to problemy oprogramowania i sieci. Nie oznaczają one, że klucze prywatne w pliku portfela zniknęły – a instalowanie starych wersji MultiBit na folderze danych grozi nadpisaniem właśnie tych kopii, które mogłyby pomóc.

Odzyskiwanie portfela Classic ze znajomością hasła

Jeśli mają Państwo plik .wallet i znają hasło, odzyskanie środków jest technicznie możliwe, ale wymaga ostrożności. Oryginalne oprogramowanie MultiBit nie jest już bezpieczne w użyciu – nieoficjalne wersje znalezione w sieci są często zainfekowane i zaprojektowane tak, by przechwycić Państwa plik portfela oraz hasło w momencie ich wpisania. Nie należy korzystać z żadnej wersji MultiBit znalezionej przez wyszukiwarkę.

Proszę wyodrębnić klucze prywatne z kopii pliku za pomocą zweryfikowanych narzędzi, używając hasła, jeśli plik jest zaszyfrowany. Wyodrębnianie należy przeprowadzić offline. Przewodnik po znalezionym pliku MultiBit opisuje import i sweep w Electrum, sprawdzenie powiązanego adresu oraz kontrolę adresu docelowego i opłaty przed wysłaniem. Osoby bez doświadczenia w pracy z kluczami prywatnymi powinny najpierw skorzystać z pomocy specjalisty.

Odzyskiwanie zapomnianego hasła

Zapomniane hasło to punkt, w którym utyka najwięcej osób, i jednocześnie miejsce, gdzie popełnia się najwięcej błędów, których można by uniknąć. Losowe wpisywanie kombinacji bez żadnego planu jest nie tylko powolne – jeśli używane narzędzie ogranicza liczbę nieudanych prób, mogą Państwo całkowicie zablokować sobie dostęp do pliku, zanim jeszcze trafią na właściwe hasło.

Proszę zacząć od spisania wszystkiego, co Państwo pamiętają na temat hasła, zanim jeszcze dotkną jakiegokolwiek oprogramowania. Nie chodzi tylko o zgadywanie, ale o elementy, których zwykle Państwo używali w hasłach z tamtego okresu: długość, sposób stosowania wielkich liter, liczby lub lata dodawane najczęściej, ulubione symbole, ważne dla Państwa słowa. Proszę przejrzeć stare notatniki, menedżer haseł, z którego Państwo wtedy korzystali, i inne miejsca, gdzie hasło mogło zostać zapisane. Nawet częściowe wspomnienie – choćby zgrubna struktura albo kilka znaków – jest dużo bardziej przydatne niż lista przypadkowych prób.

Dla osób pewnie poruszających się w kwestiach technicznych dobrym wyborem jest BTCRecover – narzędzie open source, które lokalnie na Państwa komputerze testuje kombinacje haseł na pliku portfela MultiBit. Wymaga konfiguracji i pewnej znajomości tematu, ale jest darmowe i nie wymaga wysyłania pliku portfela nigdzie na zewnątrz. Proszę uruchamiać je wyłącznie na komputerze odłączonym od internetu.

Jeśli przeszli już Państwo przez ten proces i nie znaleźli hasła, problem zwykle sprowadza się do jednej z dwóch rzeczy: elementów nieuwzględnionych w poszukiwaniach albo przestrzeni możliwości zbyt dużej, by sprzęt konsumencki mógł ją przetestować w rozsądnym czasie. Oprogramowanie wykorzystujące GPU potrafi sprawdzić o rzędy wielkości więcej kombinacji na sekundę – i to właśnie wtedy profesjonalne odzyskiwanie staje się rozsądną opcją, a nie ostatecznością.

Odzyskiwanie portfela HD za pomocą frazy odzyskiwania

Jeśli mają Państwo swoją frazę złożoną z 12, 18 lub 24 słów, jest to mocny punkt wyjścia – ale jest tu istotny haczyk. MultiBit HD korzystał z niestandardowej ścieżki derywacji, co oznacza, że większość portfeli nie znajdzie Państwa środków, nawet jeśli każde słowo jest poprawne. Wpisanie frazy do Electrum z ustawieniami domyślnymi pokaże zerowe saldo, a wielu ludzi wyciąga stąd błędny wniosek, że fraza jest niepoprawna.

Proszę korzystać z Electrum pobranego wyłącznie z electrum.org. Należy utworzyć portfel z posiadanej frazy i podczas jej wpisywania włączyć opcję BIP39. Na ekranie typu adresu i ścieżki derywacji proszę wybrać legacy (p2pkh) i wpisać m/0' jako ścieżkę. Electrum sam dodaje /0 dla adresów odbiorczych i /1 dla adresów reszty, pod ścieżkami m/0'/0 i m/0'/1. Nie należy wpisywać tych podścieżek jako ścieżki konta. Proszę porównać adres ze znanym adresem oryginalnego portfela. Portfele MultiBit HD utworzone przed poprawką Beta 8 z 2015 roku mogą mieć również problem z konwersją frazy, który wymaga osobnego sprawdzenia zgodności nawet przy poprawnej ścieżce.

Zanim uznają Państwo, że coś jest nie tak z samą frazą, proszę dokładnie sprawdzić każde słowo pod kątem literówek. Jeden błędny znak sprawia, że cała fraza staje się nieważna. Jeśli nie mają Państwo pewności co do kolejności słów, warto wypróbować też najbardziej prawdopodobne warianty – warto to wykluczyć, zanim zaczną Państwo szukać innych wyjaśnień.

Co zrobić, gdy fraza odzyskiwania jest niekompletna lub zawiera błędy

Jeśli fraza jest w większości nienaruszona, ale brakuje jednego lub dwóch słów, odzyskanie środków jest często nadal możliwe. Lista słów BIP-39 zawiera dokładnie 2048 pozycji, a poprawne frazy muszą dodatkowo przejść sumę kontrolną. Oznacza to, że liczba wiarygodnych kombinacji jest znacznie mniejsza, niż się wydaje – jedno brakujące słowo we frazie 12-wyrazowej to 2048 możliwości, które komputer sprawdzi w kilka sekund.

Dwa brakujące słowa dają około czterech milionów kombinacji – wciąż całkiem do ogarnięcia. Przy trzech lub więcej brakujących słowach przestrzeń poszukiwań znacząco rośnie, ale w zależności od tego, jakie inne ograniczenia są znane (fragmenty słów, prawdopodobne pozycje), często nadal warto podjąć próbę.

Jeśli jakieś słowo jest nieznacznie błędne, a nie całkiem brakujące, lista BIP-39 daje skończony zbiór podobnych słów do przetestowania. To, co ręcznie zajęłoby tygodnie, da się systematycznie sprawdzić w kilka godzin. Ważne jest jedno: nigdy nie należy wpisywać swojej frazy do żadnego narzędzia ani strony internetowej – to jedna z najskuteczniejszych metod, jakimi oszuści kradną środki, a takie strony są celowo zaprojektowane tak, by wyglądać wiarygodnie.

Poprawna suma kontrolna nie identyfikuje portfela: frazy kandydujące należy porównać ze znanym adresem tego portfela. Lista słów BIP-39 wyjaśnia listę i sumę kontrolną. Jeśli słowa nie ma na tej liście, należy sprawdzić jego pisownię oraz to, czy kopia nie pochodzi z innego formatu portfela.

Crypto Recovers pracuje nad takimi scenariuszami na portfelach MultiBit HD od 2019 roku.

Odzyskiwanie usuniętego pliku portfela

Jeśli plik portfela został usunięty, a dysk od tego czasu nie był intensywnie używany, jest spora szansa, że dane wciąż tam są. Usunięcie pliku oznacza jedynie zajmowane przez niego miejsce jako wolne – nie kasuje od razu jego zawartości. Zanim zrobią Państwo cokolwiek innego, proszę natychmiast przestać korzystać z tego dysku. Najpierw proszę sklonować dysk za pomocą narzędzia takiego jak ddrescue (Linux) lub Macrium Reflect (Windows), żeby stworzyć dokładną kopię bit po bicie. Następnie proszę przeskanować tę kopię programem do odzyskiwania plików – dobrze sprawdzają się Recuva na Windows lub PhotoRec na dowolnej platformie – szukając konkretnie plików .wallet i .wallet.aes. Jeśli narzędzie znajdzie plik w nienaruszonym stanie, proszę wyodrębnić go na inny dysk i przejść do opisanych wcześniej kroków odzyskiwania.

Jeśli plik okaże się nadpisany, odzyskiwanie na poziomie informatyki śledczej czasami wciąż potrafi wydobyć częściowo nadpisane dane, ale wyniki są nieprzewidywalne. W przypadku portfeli z istotnymi kwotami może być warto spróbować, jednak realistyczna szansa powodzenia gwałtownie spada, gdy dane miejsce zostało już ponownie wykorzystane.

Proszę zachować obraz dysku, aby można było powtarzać skanowanie bez ponownego odczytywania oryginalnego nośnika. W przypadku ddrescue należy zachować również plik mapfile: zapisuje on, które obszary zostały skopiowane, a które pozostają nieczytelne. Odzyskane pliki trzeba zapisywać na innym nośniku. Przewodnik po znalezionym pliku MultiBit opisuje następnie wyodrębnianie kluczy, sweep i sprawdzanie pliku, którego nie można otworzyć.

Co może pójść nie tak

Największym ryzykiem przy odzyskiwaniu portfela MultiBit nie jest to, że środki przepadły na zawsze – lecz to, że możliwe do uniknięcia błędy niszczą opcje, które jeszcze Państwu pozostały. Najbardziej niebezpiecznym krokiem jest pobieranie oprogramowania z niezweryfikowanych źródeł. Złośliwe wersje MultiBit wyglądają identycznie jak oryginał i po cichu wysyłają plik portfela oraz hasło na zdalny serwer. Przydarzyło się to realnym użytkownikom, którzy byli przekonani, że korzystają z legalnego procesu odzyskiwania.

Nigdy nie należy wpisywać swojej frazy odzyskiwania na żadnej stronie internetowej ani w żadnym narzędziu online. To jeden z najpewniejszych sposobów na bezpowrotną utratę dostępu do środków. Wszelkie odzyskiwanie niepoprawnej frazy odzyskiwania powinno odbywać się lokalnie, na komputerze odłączonym od internetu, przy użyciu zweryfikowanych narzędzi.

Testowanie dużej liczby haseł bez żadnej strategii marnuje czas i może wywołać blokadę, jeśli narzędzie ogranicza liczbę nieudanych prób. Zanim Państwo zaczną, proszę zbudować uporządkowaną listę kandydatów.

Najczęściej zadawane pytania

Czy mogę odzyskać portfel MultiBit bez hasła?

To zależy od tego, jakiej wersji Państwo używali i co jeszcze pozostało. W przypadku MultiBit HD poprawna i kompletna fraza odzyskiwania może stanowić alternatywną drogę do środków, choć komplikuje ją niestandardowa ścieżka derywacji MultiBit. W przypadku MultiBit Classic do odszyfrowania pliku portfela ostatecznie potrzebne jest dokładne hasło. Zaszyfrowany plik pozostaje materiałem do odzyskiwania; zapamiętane szczegóły mogą ukierunkować systematyczne poszukiwanie kandydatów, a cała sprawa wymaga oceny.

Czy bezpiecznie jest korzystać z oryginalnego oprogramowania MultiBit?

W żadnym wiarygodnym sensie – nie. Oprogramowanie nie było aktualizowane od 2017 roku, jest niekompatybilne z obecnymi zmianami w protokole Bitcoin, a nieoficjalne wersje do pobrania są często zainfekowane. Jeśli muszą go Państwo użyć w jakiejkolwiek części procesu, proszę robić to wyłącznie na komputerze całkowicie odłączonym od internetu, który można później całkowicie wyczyścić.

Czy MultiBit Classic ma frazę odzyskiwania?

Nie. Classic nigdy jej nie generował – klucze prywatne przechowywał bezpośrednio w pliku .wallet, zaszyfrowanym algorytmem AES-256, jeśli zostało ustawione hasło. Potrzebny jest plik portfela lub użyteczna kopia zapasowa, na przykład eksport .key, wraz z odpowiednim hasłem, jeśli dane są zaszyfrowane. Jeśli nie pozostała żadna kopia, można rozważyć odzyskiwanie usuniętych plików. Jeśli szukają Państwo 12, 18 lub 24 słów do portfela Classic – one nigdy nie powstały i nikt nie odtworzy ich po fakcie. Wersje rozpoznają Państwo po rozszerzeniu: plik .wallet bez .aes to Classic, plik .wallet.aes to MultiBit HD, a listę słów pokazywała wyłącznie wersja HD.

Dlaczego moja fraza MultiBit HD pokazuje w Electrum zerowe saldo?

Najczęściej odpowiada za to ścieżka derywacji, a nie same słowa. MultiBit HD korzystał z niestandardowej ścieżki, więc poprawna fraza złożona z 12, 18 lub 24 słów przy ustawieniach domyślnych nie pokaże niczego. W Electrum – pobranym wyłącznie z electrum.org – proszę włączyć opcję BIP39 i wybrać legacy (p2pkh) ze ścieżką konta m/0'. Electrum sam dodaje ścieżki odbioru i reszty. Powyższa sekcja o HD wyjaśnia również problemy ze zgodnością wczesnych wersji. Proszę też sprawdzić każde słowo: jeden błędny znak unieważnia całą frazę. Nigdy nie należy wpisywać frazy na stronie internetowej, żeby ją „sprawdzić”.

Czy usunięty plik portfela MultiBit da się jeszcze odzyskać?

Czasami – zależy to przede wszystkim od tego, co działo się z dyskiem od tamtej pory. Usunięcie pliku oznacza zajmowane przez niego miejsce jako wolne, a nie kasuje od razu zawartości, dlatego przed czymkolwiek innym proszę przestać korzystać z tego dysku. Najpierw proszę sklonować go bit po bicie – ddrescue (Linux) lub Macrium Reflect (Windows) – a następnie przeskanować kopię, a nie oryginał, programem Recuva lub PhotoRec, szukając plików .wallet i .wallet.aes. Jeśli plik znajdzie się w nienaruszonym stanie, dalej postępują Państwo zwykłą drogą: hasło, a potem wyodrębnienie kluczy. Gdy miejsce zostało już ponownie wykorzystane, realistyczne szanse gwałtownie spadają, a częściowo nadpisane dane dają nieprzewidywalne wyniki.